معماری و ادراک هنر

"طراحی مجتمع ایستگاهی TOD بر مبنای توسعه پایدار با رویکرد ایجاد حس مکان در محیط" عنوان مقاله ای است که در دومین کنفرانس برنامه ریزی و مدیریت محیط زیست - تهران 26- 27 اردیبهشت ماه 1391 پذیرفته و در کتابچه مجموعه مقالات و سایت مرجع دانش سیویلیکا منتشر شده است.

عنوان مقاله:

طراحی مجتمع ایستگاهی TOD بر مبنای توسعه پایدار با رویکرد ایجاد حس مکان در محیط

نویسنده : امیر اصلان معصومی

در صورت نیاز به دریافت فایل اصلی مقاله با ایمیل وبلاگ مکاتبه فرمائید .

"حضور عناصر ثابت معماری در بناهای مذهبی از دوران کهن تاکنون " عنوان مقاله ای است که در همایش بین المللی دین در آئینه هنر - همدان در 18 فروردین 1391 پذیرفته شد .

حضور عناصر ثابت معماری در بناهای مذهبی از دوران کهن تاکنون

The Invariant Presence of Architectural Elements in Religious Buildings from Ancient Time to Now

نویسنده : امیر اصلان معصومی

 در صورت نیاز به دریافت فایل اصلی مقاله با ایمیل وبلاگ مکاتبه فرمائید .

"کاربرد مواد هوشمند و سامانه مدیریت ساختمانی در معماری پایدار"  عنوان مقاله ای است که در دومین همایش ملی معماری پایدار- همدان در 7 اسفندماه 1390 پذیرفته و در کتابچه مجموعه مقالات و سایت مرجع دانش سیویلیکا منتشر شده است.

عنوان مقاله:

کاربرد مواد هوشمند و سامانه مدیریت ساختمانی در معماری پایدار

نویسنده : امیر اصلان معصومی

چکیده

   بهره گیری از علوم فناوری اطلاعات و بکارگیری مواد هوشمند فناوری نانو و سامانه مدیریت ساختمانی BMS در کنار طراحی مطلوب معماری ساختمانهای بزرگ و پیچیده ، منجر به خلق یک معماری پایدار خواهد گردید که نیاز امروزین استفاده کنندگان آن را برآورده می سازد.

   امروز تنها به مدد این سیستمها می توان کلیه ملاحظات ایمنی و امنیتی و پارامترهایی چون دما و شرایط محیطی و مدیریت تجهیزات و نورپردازی ساختمانها و غیره را کنترل نمود همچنین بدلیل پیچیدگی نوع کاربری ساختمانهای بزرگ ، یک طراحی مطلوب در کنار پاسخ به نیازهای کنترل رفتار تجهیزات مورد استفاده و هوشمندی آنها مطرح می شود.

    لذا معماران بایستی با شناخت کامل مواد و مصالح جدید و توجه به کارگیری بجا و تلفیق تجهیزات شبکه BMS و IT اینگونه ساختمانها را طراحی نمایند . در واقع امروز طراحی پایدار یک ساختمان بزرگ و پیچیده بایستی جوابگوی نیازهای انسان قرن 21 باشد و تنها با تجمیع نیازها در یک مجموعه، می توان به صرفه جویی در مصرف انرژی و کاهش استفاده از سوختهای فسیلی و غیره پرداخت.

   در این مقاله پس از بررسی موارد فوق با یک نگاه زیست محیطی در انتخاب مواد و تجهیزات ، به بررسی معماری تجهیزات این سامانه ها در کنار لزوم هوشمندی  ساختمانها پرداخته و پس از تشریح عملکرد برخی از مواد هوشمند فناوری نانو که کاربرد زیست محیطی آن در ساختمانها به اثبات رسیده، به یک معماری پایدار مطابق نیازهای انسان امروز می رسد .

کلمات کلیدی :

معماری پایدار - مواد هوشمند - سامانه مدیریت ساختمانی BMS

http://www.civilica.com/Paper-NCSUSTAINARCH02-NCSUSTAINARCH02_028.html

 در صورت نیاز به دریافت فایل اصلی مقاله با ایمیل وبلاگ مکاتبه فرمائید .

موقعیت و اوضاع اقلیمی سرزمین ژاپن: مجمع الجزایر ژاپن که در فراسوی کرانه های شرقی قاره آسیا قرار دارد، در قوس باریکی به طول 3800 کیلومتر بین عرض های شمالی 25 و 20 تا 33/45 ممتد است. این مجمع الجزایر مشتمل بر چهار جزیره اصلی و تقریباً 3900 جزیره کوچکتر است. هنشو، هکایدو،کیوشو،شیکوگو چهار جزیره اصلی این کشور هستند.

آب و هوای ملایم ، بدلیل قرار گرفتن در منطقه معتدله در تابستان و آب و هوای سرد در بعضی مناطق در زمستان ، وضع طبیعی و شگفت انگیز سرزمین ژاپن نمایانگر تباینی با آب و هوای نسبتاً دلپذیر آن است. خط ساحلی این کشور سنگستانی و شامل بنادر کوچک ولی عالی است، کوهساران ،درها ،رودخانه های تند آب و دریاچه های آب زلال از دیگر پدیده های طبیعی است. مساحت کوهها 71% است،که فوجی بلندترین آن مبدا از الهام ها،و دلپذیرترین آسایشگاهها در جوار چشمه های آب گرم معدنی برای مردم ژاپن است.

آفتاب تابان چشم اندازهای زیبا و افسانه ای مانند دریاچه های کوهستانی پر از آب برف، گردنه های صخره ای و رودخانه های گردآبی ،قلل ناهموار و آبشارهای باوقار،خصوصیاتی است که بیشترین تاثیرات طبیعت در هنر ژاپن را بر جای گذاشته است.

پیشینه تاریخی ژاپن: بر اساس افسانه های ژاپنی ،ژاپنیان ازتبار الهه خورشیدند، از این گذشته سرزمین ژاپن نیز مقدس و آسمانی به شمار می رود. ریشه های نژادی های مردم ژاپن در هم و مبهم است. پیش از رسیدن ژاپنی ها به این سرزمین نژادهای دیگری در آنجا می زیستند ،یکی از آنها نژاد آینو است.

سه عنصر در نژاد ژاپنی راه دارند،1- عنصر سفید همان آینو است.2- عنصر زرد یا مغولی که از قرن هفتم ق.م از طریق کره وارد ژاپن شدند.3- عنصر قهوه ای که از شبه جزیره مالایا و اندونزی برخاست. که از اختلاط آنها ملت ژاپن پدید آمد.

به طور کلی می توان تاریخ فرهنگ ژاپن را به پنج دوره تقسیم و بررسی نمود: 1- دوران باستان2- دوره آغازین تاریخ3- قرون وسطی 4- دوره قبل از مدرنیزه شدن5- دوره جدید.

خلاقیت هنری ژاپن در دوران پیش از تاریخ در حدود (7000ق.م) آغاز گردید که ظروف سفالی از نوع یایوییو گنبدهای بسیار عظیم در دوره کوفون یا تومولی ساخته شد. نفوذ فرهنگ آسیا در این زمان به ژاپن کاملاً مشخص است.

آغاز تاریخ را می توان دوره پیدایش فرهنگ بودا نام گذارد، با اینکه ژاپن قبلاً زیر نفوذ فرهنگ قاره آسیا بود، ولی در این زمان با ورود آئین بودا فرهنگ آسیایی هم گسترش یافت. این دوران (فرهنگ بودا) به سه دوره، آزوکا ،هاکوها و تمپیو تقسیم می شود که دوران تغییر و تحول تفکر و برخوردار ژاپنی با فرهنگ کره و چین است.

آیین های ژاپن: ژاپنی ها آئینهای متعددی دارند که عبارتند از : مذهب شینتو (شین تائو)،کنفوسیوسی ، بودایی. مذهب شینتو ، مذهب بومی ژاپن (شین تائو)است که ریشه اش همراه با معابد خانوادگی و رب النوع های محافظ به شکل یک مذهب در جامعه گسترش یافت، مردم تا قرنها از قهرمانان و رهروان برجسته ، خدا می ساختند و ارواح خانواده خود را پرستش می کردند. سرانجام افسانه مبدا الوهیت خاندان امپراطوری یکی از عقاید اساسی شینتو گردید و در اوایل سده نوزدهم یک جنبش شینتونی میهن پرستانه رواج یافت. از آن تاریخ شینتوئیسم به مقام یک مذهب رسمی ارتقا یافت ، و امروزه بسیاری از ژاپنی ها مراسم ازدواج خود را مطابق این آئین برگزار می کنند.

کنفوسیوسی: ژاپنی ها به اصول کنفوسیوسی بیشتر بدیده قوانین اخلاقی می نگرند تا یک مذهب. این اصول که در آغاز قرن ششم از طریق چین وارد ژاپن شد بر اصول ثابتی نظیر عقل گرایی، زندگی ساده ، وفاداری به گروه و شجاعت استوار بود که با اندیشه و رفتار ژاپنی تاثیرعمده ای داشته است.

بودایی: دین بودا در اواسط سده ششم میلادی از هندوستان وارد ژاپن شد و پس از حمایت امپراطور در سراسر کشور انتشار یافت. و پیروان بسیاری یافت و همین امر موجب شد تا عصر نوینی را در آن کشور پدید آورد. دین بودایی ژاپنی که وابسته به شاخه ماهایانایی دین بودا است، بطور کلی رستگار شدن در بهشت را برای هرکس بیشتر تلقین می کند تا تکامل نفس را ،شاخه های بودایی موجود در ژاپن عبارتند از: بودو،جودوشین ،میچرن،شینگون،تندایی و ذن.

معماری: معماری در ژاپن هم مانند چین از گودالهای (چاله) اولیه آغاز می شود و ساختمانهای ساده با بام کاه گلی و بر روی پایه های خیزرانی محدود می گردید. معماری این سرزمین قطعاً بایستی همگون با اقلیم آن باشد که چنین امری صورت گرفته است، یعنی وجود جنگلهای بسیار و همچنین بارش باران دو عامل هستند که نقش اساسی در معماری ، بویژه استفاده از مصالح داشته اند، کاربرد چوب به عنوان مصالح اصلی و ایجاد سقفهای شیب دار در مقابل بارانهای سیل آسای آن سرزمین حائز اهمیت است. نمونه های خانه های اولیه (گودالی) از دوره یایویی یافت شده است.

معماری ژاپن همانند سایر هنرها مثل نقاشی و پیکر تراشی از مدلهای چینی پیروی کرده که سبک دوره تانگ را می توان از روی مجموعه های معابدی مانند هوریوجی ، کندو یا تودای بی که هنوز پابرجا هستند بازسازی نمود.

معماری ژاپن پیوندی عمیق و منطقی با طبیعت برقرار کرده است. تقریباً تمام مواد ساختمانی ریشه گیاهی دارند. چونکه درجه حرارت ، آب و هوای مرطوب باعث شده که 90% جزایر ژاپنی تحت پوشش گیاهی قرار گیرند. الوارهای گونه های مخصوصی همانند گیاهان مخروطی همچون سدر، کاج ، سرو صنوبر برای ساخت اسکلت و استخوان بندی ساختمان و از درختانی برگ ریز چون : بلوط ، شاه بلوط برای تزئینات منزل در معماری سنتی استفاده می شده است.

کاغذ ساخته شده درخت توت برای کاغذ درهای کشویی (شوجی) مورد استفاده قرار می گرفت. چوب خیزران برای دیوارهای خراطی شده که روی آن را ترکیبی از خاک رس، ماسه و کاه فرا می گرفت. بوریا (کف پوش) تاتامی مهمترین کفپوشی بود که از پوشال برنج کوبیده شده و در درون بوریای بافته شده از نی قرار می گرفت ، بکار می رفت.

از سنگ در پی و پایه ستونهای چوبی استفاده می کردند. از گل رس استفاده های فراوانی می شد، علاوه بر کاربرد در روکش دیوارها ، برای ساخت یک نوع کاشی جهت سقف نیز مورد استفاده قرار می گرفت.

همانطوریکه اشاره گردید معماری خانه ژاپنی دارای انواع معابد ، قصر ها ، مقابر (آرامگاه) و منازل شخصی است. معماری خانه ژاپنی ویژگی خاصی دارد و در کنار آن معماری معابد از جمله بودایی و شینتو هم دارای اصول و قواعد مخصوص به خود هستند. البته ناگفته نماند که با ورود آیین بودا در سال 552 میلادی بسیاری از سنتهای کهن ژاپن ، از هم گسیخت. و اکثراً هنرهای ژاپنی با هنر چینی در هم آمیخت ، به ویژه در معماری این اتفاق چشمگیرتر است.

معابد بودایی: همانطوری که اشاره شد با ورود آیین بودایی خود به خود معابدی هم برای این دین ژدیدار شدند و معماری بودایی ژاپنی چنان از مدلهای چینی پیروی کرد که سبک گمشده دوره تانگ را می توان از برای مجتمع های معابدی مانند هوریوجی بازسازی نمود. از طرفی با قبول آیین بودا ساختن تپه های تدفین از میان رفت و معابد جایگزین آنها گردید. زمین ساختمانی این معابد را طوری انتخاب می کردند که معبد از جهان دنیوی متمایز باشد. اما در عین حال آنها را نزدیک محل اقامت مردم می ساختند ، تا آنها براحتی بتوانند به معابد رفت و آمد کنند و ساخت معابد بیست سال وقت لازم داشت مانند هوریوجی در جنوب غرب نارا و در نزدیکی ایکاروگا می توان نام برذد.

لازم به ذکر است که دسترسی به معابد یا انتخاب زمین معبد که توسط مکاتب سری و مخفی بودایی مثل فرقه های تیدای و شینگون عصر هیان و فرقه ذن در قرون وسطی انجام می گرفت. اکثر این فرقه ها معبد هایشان در دل کوه مخفی بود و احتیاجی به حیاط نداشتند. معبد موروجی یک معبد کوهستانی بود که متعلق به سبک شینگون است سقف آن به صورت یک شیروانی پنج طبقه است با یک سالن اصلی که در قرن ششم آن را ساختند، ساخت شیروانیهای سه گوش برای معابد خود یکی از علائم فرقه بودایی است که در قرن دهم این شیروانی های پنج طبقه می ساختند.

در دوره های بعدی طراحی معبد طوری بود که نخست فضای آ بزرگتر باشد و دوم تندیس بودا طروی در وسط قرار گیرد که عبادت کنندگان بتوانند دور آن حلقه بزنند. از سری کارهایی کهخ در این جا انجام شد ، بامهای دو لایه است بطوری که بام حقیقی در زیر بام دوم قرار می گرفت.

 در اواخر قرن دوازدهم میلادی دو نوع سبک جدید معماری معابد رواج یافت 1- ذن شویو2- تنجیکویو. سبک سنتی ژاپنی ساخت معبد به عنوان وای یو شناخته شد و به تدریج میان سه سبک ذن شویو عبارتند از :الف)ظرافت ساختمانی ب): ستونهای دور معبدج) ایجاد یک پنجره یا قاب چوبی

معابد شینتویسم: بطوریکه در بالا اشاره گردید شینتو یکی از آیین های باستانی ژاپن است که اکنون پیروان بسیاری دارد و حتی بسیاری از مراسم ژاپنی به شیوه شینتویی انجام می پذیرد. به همین خاطر دارای معماری خاصی است. و برای مشاهده ساختمان ژاپنی به معنی اخص واژه ، باید به معابد شینتو ژاپن اشاره نمود. این معابد به شیوه معمول هر بیست سال یک بار نابود می شدند و رونوشت هایی برابر اصل به جایشان ساخته می شد. این روند از سده سوم میلادی تاکنون تکرار شده است.

معبد ایزه بزرگترین معبد آیین شینتو است. این مرقد در زمینی به مساحت 50*115 متر مربع را در بر می گیرد و با چهار پرچین متحد المرکز حصاربندی شده است.

شودن ( یا بنای اصلی معبد) روی صفه ای با ستونهای چوبی بنا شده و بام کاهگلی دارد. ستونهای جسیم زرین فام ، که از درخت سرو است ، بدنه یا دیوار از همان جوب ولی بقدری صیقل خورده اند که به سطوحی بی نقص تبدیل شده اند و رنگ بافتشان تضادی دلنشین با شنهای پخش شده در حیاط این مجموعه مقدس بوجود آورده اند. بام کاهگلی ، شیوه مخصوص هنرمند ژاپنی ، از یک عنصر کارایی ساده به عنصری تغییر شکل داد که زیبایی کل بنا را تابع خود کرد.

کاهگل که در مراحل مختلفی دود داده می شد به صورت بسته میانی ، لایه لایه و با احتیاط روی هم قرار می گرفت و تعداد لایه ها از سمت قرنیز به سمت تیرک افقی بام کاسته می شد. سپس خط پشت بام ، با استفاده از عنصر تزیینی (چیگی) تیرهای عمودی در نقطه تلاقی شیروانیها ، وزنه های چوبین استوانه ای که عمود بر دیرک افقی می شدند ، بالاتر برده می شد.

تکرارهای پژواک بخشهای مختلف بنای اصلی وابسته ، پژوهشی آرام در عرصه شکل م.زون به شمار می روند. این معبد و سایر معابد از این گونه با محیط طبیعی خود ، بیان خواص و وقاری است که به سادگی فوق العاده تناسب ها ، بافت و شکلهای دقیقاً برگزیده معماری تاکید دارد.

زیارتگاههای ژاپنی : در ژاپن بناهایی وجود دارد به نام هاشیرا که از قدیم برای نگاهداری اشیا ساخته می شدند. از جمله آنها ستونهایی است که دست سازند و سمبل حاصلخیزی . از این گونه زیارتگاهها می توان به امیوا و میاره اشاره کرد که در هر یک از آنها اشیایی نگهداری می شد

زیارتگاهها معمولاً از سه بخش عمده ساخته شده اند: 1-محراب2- سالن عبادت3- دالانی مرتبط با دو فضای فوق. بام مرکبی که این سه فضا را به هم مرتبط می کرد نمونه ای از سبک گونیکونوک است. برای نمونه می توان از این نوع بناها در نیککو اشاره کرد.

ژاپنی: خانه ژاپنی اعم از محقرانه یا با شکوه تا همین اواخر مطابق اصول ساختمکانی و هنری معابد شینتو و چایخانه طراحی می شد. خانه ژاپنی ، تقریباً همیشه ارتباطی فشرده با محیط اطرافش دارد و به عبارتی به خلاف معماری ایرانی برونگرا است ، و در هر جا که مسیر باشد در داخل یک باغ حصاربندی شده با پرچینهای خیزرانی که خود یک عنصر زیبایی آفرین است، قرار داده شده است و بدین ترتیب ، حتی در شلوغترین محیط ها ، گونه ای احساس خلوت و صمیمیت به ساکنانش القا می کند. یکنواختی و هماهنگی تناسب ها با استفاده از زیرانداز (تاتامی) سنتی به عنوان واحدی برای ابعاد اتاق ها تامین می شود.

این ساختمانها اساساً در چند تیر عمودی تشکیل می شود که با را روی خود نگاه داشته اند. دیوارها به جای انکه نقش باربری را داشته باشند بصورت غربی را دستخوش انقلابی کرد.

اتاق و مراسم چای خوری ژاپنی: نفوذ آیین ذن از مرزهای نقاشی بسی فراتر رفت و در دوره آشیکاگا به پیدایش چای خوران (چایونو) کمک کرد. این مراسم یگانه ، دریچه تازه ای برای عرضه محصولات هنرمندان و صنعت گران ژاپنی و در اندک زمانی بدل به نهاد اجتماعی بزرگی شد که در اختیار اشراف قرار گرفت. در باغهای این دوره چایخانه های مخصوص ساخته می شد.

اتاق چای بسیار کوچک طراحی شده بود و سادگی از هر گوشه اش را احساس کرد. حتی نمای بیرونی آن را طوری طراحی کرده بودند که با فضای طبیعی باغ متناسب باشد. غالباً یک راه سنگفرش از میان قندیل های خزه پوشیده سنگی می گذشت و به دری می رسید که در آنجا میهمانان پس از شستن دستهایشان در یک چشمه طبیعی از درگاه کوتاهی وارد می شدند. در آنجا میزبان و گروه چهار نفره میهمانان در فضای آکنده از سادگی بی پیرایه ، کنار هم می نشستند و این اتاق که برای ایجاد احساس صمیمیت مناسب بود. شکلی چهار گوش داشت و تنها شکستگی اش شاه نشینی بود که با یک نقاشی تزیین شده بود.

 در تزیین اتاق سعی بر احترام به طبیعت رعایت می شد. اتاق را از چوب رنگ نشده می ساختند . تیر های نگاهدارنده، را طوری می آراستند که شکل طبیعی خود را از دست ندهد و گردی و گره های طبیعی خود را داشته باشد. بقیه سطوح چوب را بقدری می سائیدند و صیقل می دادند که زیبایی رگه ها و بافت های چوب ظاهر می شد. سادگی ، رنگ ، لعاب و بافت ظروف احساس معصومانه ای به نمایش گذاشت.

 مراسم چای نوشی مجموعه ای از حالات و موضوعات را بر همه حاضران تحمیل می کرد. و از اختلافات جلوگیری می کرد. و هر شیئی که در این مراسن بکار برده می شد با نهایت دقت برگزیده شده بود. میزبان یک جام چایخوری ، یک ظرف گلی ، یگ سینی لاکی یا ظروف مخصوص دیگر را ترجیح می داد.

کن(مدولار فضای ژاپنی):در معماری ژاپنی مقیاس یا پیمونی وجود دارد که بر اساس آن ساختمان را بنیاد می گذارد. شاکو واحد اندازه گیری سنتی ژاپن در اصل از چین آمده است. این واحد تقریباً معادل پای (فوت) انگلیسی بوده و قابل تقسیم به واحد های اعشاری است. کن واحد دیگر سنجش در نیمه دوم قرون وسطی درژاپن بود ، این واحد نه تنها برای سنجش ابعتد و فضاها بلکه به صورت مدولی زیبا در سازه ، مصالح و نمای معماری بکار می رفت وبه آنها نظم می بخشید.

دو روش طراحی با شبکه مدوله کن توسعه یافت: الف)روش ایناکا-ما: شبکه کن (6 شاکو) فواصل آکس تا آکس ستونها را تعیین می کرد. بنابراین اندازه مقرر حصیر کف اتاق تاتامی (6*3شاکو یا 1*1/2 کن) به خاطر احتساب ضخامت ستونها فرق می کرد. ب) کیوما: حصیر کف ثابت باقی می ماند (30/6*15 شاکو) و فاصله ستون (مدول کن) برحسب اندازه اتاق بین 4/6 تا 7/6 شاکو تغییر می کرد.

ابعاد اتاق توسط تعداد حصیرهای کف آن تعیین می شدند. اندازه حصیر کف در اصل برای جای دادن به دو انسان در حالت نشسته یا یک انسان در حالت خوابیده طراحی می شد. ارتفاع سقف (شاکو برای هر اتاق برابر است:3/0 تعداد حصیرهای موجود در آن اتاق) در نمونه خانه ژاپنی کن، سازه و همچنین ردیف اتاقهای تو در توی الحاقی را تنظیم می کند. اندازه نسبتاً کوچک مدول به فضاهای مستطیل شکل امکان می دهد که آزادانه به صورت خطی ، نامنظم یا مجموعه ای آرایش یابند.

معماری ژاپنی را نمی توان به صفت بزرگ توصیف کرد، زیرا دیو زلزله چنین اراده نموده است. ژاپنی ، دیوارها و بامهای سنگی بلند نمی سازند ، تا مبادا هنگامی که زمین ، چینی بر جبین خود می اندازد ، عمارت فرو ریزد. از این جهت خانه ها از چوب ساخته می شود و بندرت از یک یا دو طبقه در می گذرد. بر اثرآتش سوزیهای پیاپی و اوامر مکرر دولت ، شهرنشینانی که بنیه مالی دارند، سقف کلبه ها و کاخهای چوبین خود را سفالپوش می کنند. اشراف که از داشتن عمارت بلند ، آسمان خراش محرومند در ساختن خانه های عریض و طویل می کوشند، هر چند که بنا بر یک فرمان امپراطوری وسعت مسکن نبایستی از 200 متر مربع بیشتر باشد. کاخی که از یک عمارت تشکیل شده باشد در ژاپن نادر است. هر کاخ معمولاً شامل یک ساختمان اصلی و چند ساختمان فرعی است، و راهروها یی سرپوشیده این ساختمانها را که برای واحد های متفاوت خانواده گسترش شده اند ، به یکدیگر می پیوندند. برای غذا خوردن و خفتن و نشستن ،اطاقهای متعدد به کار نمی رود. هر اتاق برای هر کار مناسب شمرده می شود، زیرا می توان در عرض چند دقیقه میز غذا را برکف حصیر پوش اتاق قرار داد، یا رختخواب را از نهانگاه بیرون آورد و در اتاق گسترد. دیوارهای اتاق قابل حرکتند. حتی دیوارهای خارجی اتاق را می توان از جا برکند و از آفتاب یا هوای خنک شامگاهی استفاده نمود. پرده های کرکره مانند زیبایی از جنس خیزران اتاقها را از سایه برخوردار می کند، و از نگاههای دیگران محفوظ می دارد. پنجره نوعی تجمل به شمار می رود، و در خانه های فقیران ، آفتاب فقط از شکاف ها و روزنه هایی که در زمستان با کاغذ روغنی پوشانیده می شود ،به درون می آید. بناهای ژاپن ناظر را به این فکر می اندازد که معماری ژاپنی از مناطق استوایی برخاسته و به جزایر ژاپن ، که تا منطقه هایی سردسیر چون کامچاتکا گردن کشیده است، آمده است. خانه های ظریف و ساده شهرهای جنوبی ، زیبایی و سبکی خاص دارند و برای فرزندان خورشید که روزگاری مردمی پرنشاط بودند مساکنی شایسته محسوب می شدند.

از دیگر فضاهای معماری ژاپن باید به کندوکه تالاری طلایی و از معماری چینی تقلید شده است اشاره کرد و همچنین به کاخها و دژهای ژاپنی که معماری در خور توجهی دارند می توان به کاخ ناگویا که در دوره مومویاما ساخته شده اشاره نمود. در پایان باید از پاگودا هم در معماری ژاپن یاد کرد زیرا از اهمیت خاصی برخوردارند. پاگودا شرقی معبد یا کوشوجی از این نمونه ها هستند.

قلعه ژاپنی کاملا متاثر از معماری بومی و سنتی ژاپن است. دژ سفید یکی از این بناها است که در پی سازی آن عمده ترین مصالحی که بکار گرفته شده سنگ است و بنا پنج طبقه است که نمای آن به رنگ سفید اندود شده  و به همین دلیل آن را دژ سفید نامگذاری کرده اند.

مسجد جامع اصفهان

در سال 465 الی485 هجری قمری گنبدخانه نظام الملک در سمت قِبلی مسجد بطور مستقل ساخته شد بطوریکه در ابتـدا چهار طرف آن آزاد بود و بعـدها جزیی از طـرح کلی مسجد شد

استقلال ابتدایی گنبد خانه نشان از گرایش معماری آن زمان به برتری بخشیدن به فضای گنبد خانه بوده است و البته اینکه چرا گنبد خانه از مسجد مجزا ساخته شده و بعد به مسجد الحاق گردیده به نظر می رسد ناشی از همان گرایشهای استقلال طلبانه و آزادیخواهانه ایرانیان آن زمان بوده است . الحاق گنبدخانه در ابتدا با ایجاد ایوان جنوبی ( صفه صاحب ) ودر دوره های بعد با ایجاد سه ایوان دیگر به تدریج تا سده ششم انجام می گیرد . گرایش به بنای گنبدخانه در شمال مسجد با ساختن گنبد تاج الملک در481هجری قمری به نهایت خود می رسد

محل قرارگیری این گنبد خانه که از میانسرا و حیاط مرکزی دور افتاده به آن هویتی مستقل می دهد .

در سال 515در اثرآتش سوزی بناهای شرقی و غربی مسجد از بین میرودو مجالی دست میدهد تا در هنگام بازسازی، طرح شبستانی کنار گذاشته شده و طرح چهار ایوانی که قرنها در مدارس، خانه ها و رباطها طرح غالب بوده در کنار گنبد خانه ها و با تغییر شبستان، به الگویی واحد بدل گردد . اما این الگوی تازه متولد شده در مسجد جامع اصفهان چند قرن بعد در مساجد شیوه های آذری و اصفهانی به گونه ای از نخست بکار می رود. گرایش به این الگو در دوره ی رازی طبیعتی ارگانیک داشته و تنها در مسجد جامع اصفهان این گرایش نهفته به فعل در می آید .در مقابل گرایش نهفته گنبد خانه در مسجد در دوره ی شیوه ی خراسانی نهفته بوده و در دوره ی رازی است که به فعل در می آید.

با اینکه در مسجد جامع اصفهان در این دوره مسجد به یک طرح چهار ایوانی می رسد اما در مساجد دیگر از جمله جامع اردستان و جامع زواره طرح چهار ایوانی نداریم . طرح مسجد جامع اردستان که از طرح شبستانی برخوردار است با ساخته شدن گنبد خانه در سمت قٍبلی مسجد به کلی تغییر یافته و این گنبد خانه با یک ایوان به ارسن مرکزی اتصال می یابد و در نهایت دارای طرحی یک ایوانه ای می گردد . ایوانهای بعدی بعدها طی قرون ده تا دوازده هجری قمری در مسجد بوجود می آیند.

در مسجد جامع زواره نیز همین گرایش گنبد خانه ای شدن به چشم می خورد مسجد جامع زواره نیز بر روی بقایای بنایی کهن تر ساخته شده است و به نظر نمی رسد از نخست ، طرحی چهار ایـوانی داشـته است.

 با پذیرش این که در جامع زواره نیز از نخست طرح چهار ایوانه نبوده است و اینکه در مساجد دیگر این دوره از جمله مسجد برسیان در اصفهان ، مسجد جامع گلپایگان و مسجد جامع قزوین همه ابتدا با گنبد خانه ای شدن در شیوه رازی تغییر یافته و به سمت چهار ایوانه شدن در اواخر دوره و دوره های بعد به صورت تدریجی پیش رفته اند و اینکه بخصوص در شهر ری مقابر منفرد بصورت گنبد خانه در این دوره به چشم می خورد می توان گفت بازگشت اَپدَنه و گنبد خانه به طرح بناهای عمومی در شیوه رازی و بویژه در مساجد گرایش غالب این شیوه معماری ایرانی بوده و تحول به سمت چهار ایوانی شدن بصورت ارگانیک و نه از نخست در بناهای مساجد این دوره قابل مشاهده است و این گرایش نهفته به جز در مسجد جامع اصفهان به فعل در نیامد .

در صورتی که در شیوه های آذری و اصفهانی در دوره های بعد طرحها از نخست گنبد خانه ای و چهار ایوانی طراحی می شدند .

تخریب شبستان و چهار ایوانه ای کردن مسجد که حاصل روندی ارگانیک درمسجد جامع اصفهان بود در دوره های بعد الگویی برای تغییر طرح مساجد جامع اردستان،زواره ودیگر مساجد گردید.

نتیجه:

• معماری رازی به نوعی بازگشت به طرح گنبد خانه ای به فعل و بازگشت به طرح چهار ایوانی به قوه بوده است.
• معماری رازی با احیای دوباره ی طرحهای ایرانی و به ویژه گنبدخانه به معماری مساجد که سمبل اسلام بوده اند فرهنگ اسلامی را غنا بخشید.
• پیدایش گنبد خانه در کنار شبستان ویا بطور مستقل شاخص اصلی شیوه ی معماری رازی در مساجد می باشد.
• اولین مسجد چهار ایوانی مسجد جامع اصفهان بوده که سیر تحولی ارگانیگ داشته و دارای طرحی از نخست نبوده است.
• با توجه به کاوشهای اخیردر مسجد جامع زواره، مسجد بر خرابه های بنای قبلی ساخته شده و این مطلب که این مسجد اولین مسجد چهار ایوانی با طرحی از نخست بوده بنظر باطل می آیدو گواه این است که محور تحول مساجد رازی ایجاد گنبد خانه (اپدانه) با تهرنگ آتشکده های ساسانی در کنار شبستانهای خراسانی بوده و زمینه سازشکل گیری الگوی گنبدخانه-چهارایوانی در دوره های بعدی است.

"  ایستگاه برنت وود، متروی ونکوور- کانادا" عنوان مقاله ای است که در شماره سیزدهم آذرماه 1389 نشریه تخصصی فرآیند معماری به چاپ رسید.

عنوان مقاله :

ایستگاه برنت وود، متروی ونکوور- کانادا

ترجمه و تدوین : امیر اصلان معصومی

 این مقاله به بررسی معماری ایستگاه برنت وود می پردازد و جنبه های طراحی آن در صورتی که موفق به تهیه مجله نشدید و نیاز به این مقاله پیدا کردید به ایمیل وبلاگ مکاتبه فرمائید.

 لینک آدرس شماره سیزدهم مجله تخصصی فرآیند معماری

لینک مطالب اقتباس شده از این مقاله در پایگاه خبری ترابر نیوز

یادم باشد حرفی نزنم که دلی بلرزد...

خطی ننویسم که آزار دهد کسی را

یادم باشد که روز و روزگار خوش است

....وتنها دل ما دل نیست....

یادم باشد جواب کینه را با کمتر از مهر ؛ و جواب دو رنگی را با کمتر از صداقت ندهم....

یادم باشد باید در برابر فریادها سکوت کنم و برای سیاهی ها نور بپاشم....

یادم باشد از چشمه درسِ خروش بگیرم و از آسمان درسِ پـاک زیستن....

یادم باشد سنگ خیلی تنهاست...

یادم باشد باید با سنگ هم لطیف رفتار کنم مبادا دل تنگش بشکند ..... یادم باشد

یادم باشد که زیبایی‌های کوچک را دوست بدارم حتی اگر در میان زشتی‌های بزرگ باشند

یادم باشد که دیگران را دوست بدارم آن گونه که هستند ، نه آن گونه که می‌خواهم باشند

یادم باشد که هرگز خود را از دریچه نگاه دیگران ننگرم که من اگر خود با خویشتن آشتی نکنم هیچ شخصی نمی‌تواند مرا با خود آشتی دهد

یادم باشد که خودم با خودم مهربان باشم چرا که شخصی که با خود مهربان نیست نمی‌تواند با دیگران مهربان باشد

بینش معماری ارگانیک ریشه در فلسفه رمانتیک دارد. رمانتیسم یک جنبش فلسفی، هنری، ادبی در واخر قرن 18 و 19 میلادی در شمال غربی اروپا بود که به سایر نقاط اروپا و آمریکا سرایت کرد.

 این جنبش واکنشی در مقابل خرده گرایی عقل مدرن بود. گوتر (1832-1749) وشیلر (1805-1759)، دوشاعر بنام آلمانی واژه رمانتیک را در مقابل کلاسیک برای اولین بار بکار بردند.

رمانتیک ها همانند پیروان تفکر کلاسیک به ذهن انسانی اعتقاد داشتند. ولی رمانتیک ها به آن بخشی از ذهن توجه داشتند که بیشتر درباره احساس و عواطف بود. در صورتی که برای فلاسفه کلاسیک مانند دکارت و لینییر عقل و منطق اهمیت داشت.

برای نظریه پردازان قرن نوزدهم آمریکا، که بدنبال زیبایی مدرن بودن، طبیعت تنها فلسفه صحیح تلقی می شد. هنرمند می بایست ترکیبی می ساخت که به موازات طبیعت باشد و پروسه حیات و رشد وتوسعه را بصورت انتزاعی نشان دهد.

لذا می توان بیان نمود که عقاید رمانتیک های اروپا و آمریکا، بالاخص نظرات آنها در مورد طبیعت و قوانین طبیعی زیربنای فکری معماری ارگانیک را تشکیل می دهد.

معماری ارگانیک در آمریکا در قرن نوزده توسط فرانک فرنس و لویی سالیوان شکل گرفت. اوج شکوفایی این نظریه را می توان در نیمه اول قرن بیستم در نوشتارها و طرحهای لویدرایت مشاهده کرد.

«براساس نظریه ارگانیک همه فرمهای طبیعی پویا (دینامیک) هستند. اگر یک کار هنری بخواهد بیان کننده باشد باید بصورت ارگانیک ساخته شود. اجزاء آن نمی تواند بصورت بخش های مجزا باشد، بلکه آنها باید در یک سیستم پویا و شکل پذیر در یکدیگر ادغام شده باشند. بیان در معماری باید، در حل کردن نیروهای فیزیکی که در یک کالبد ارگانیک عمل می کند صورت گیرد».

سالیوان به روشی معتقد بود که مشابه پروسه بوجود آوردن در طبیعت بود .او برای اولین بار اصطلاح فرم تابع عملکرد را بیان نمود وچنین عنوان کرد: «بعد از مشاهده مستمر پروسه طبیعی به این نتیجه رسیدم که فرم تابع عملکرد است». اگر چه معماران مدرن نیمه اول قرن اخیر مانند گروپیوس نیز فرم تابع عملکرد را شعار اصلی خود می دانسته ،ولبی آنها فرم را تابع تکنولوژی وعملکرد ماشین می دانستند.

 سالیوان در مورد مصالح می گوید :«سنگ و ملات در ساختمان ارگانیک زنده می شود». موضوعی که فرانک لوید رایت شاگرد وی، بهتر از هر معمار معاصر دیگری آن را در ساختمان هایش نشان داده است.

به اعتقاد رایت، تکنولوژی وسیله ای است برای رسیدن به یک معماری والاتر که از نظر وی همان معماری ارگانیک بود. او در 1953 اصول معماری ارگانیک را در نه عبارت ذیل تعریف کرد:

1-  طبیعت: فقط شامل محیط خارج مانند ابرها، درختان و حیوانات نمی شود بلکه شامل بنا و اجزاء و مصالح آن نیز می باشد.

2- ارگانیک: به معنای همگونی و تلفیق اجزاء نسبت به کل و کل نسبت به اجزاء است.

3- شکل تابع عملکرد: عملکرد حرف صحیح نمی باشد بلکه تلفیق فرم و عملکرد و استفاده از ابداع و قدرت تفکر انسان در رابطه با عملکرد ضروری است، فرم و عملکرد یکی هستند.

4- لطافت: تفکر و تخیل انسان باید مصالح و سازه سخت ساختمان را به صورت فرمهای دلپذیر و انسانی شکل دهد. همانگونه که پوشش درخت و گلهای بوته ها، شاخه های آنها را تکمیل می کند، مکانیک ساختمان باید در اختیار انسان باشد و نه بالعکس.

5- سنت: تبعیت و نه تقلید از سنت اساس تفکر معماری ارگانیک است.

6- تزئینات: بخش جدایی ناپذیر از معماری است. رابطه تزئینات به معماری همانند گل ها به شاخه های بوته می باشد.

7- روح: روح چیزی نیست که به ساختمان القاء شود، بلکه باید در درون آن وجود داشته باشد و از داخل به خارج گسترش یابد.

8- بعد سوم: برخلاف اعتقاد عمومی، بعد سوم عرض نیست، بلکه ضخامت و عمق است.

9- فضا: عنصری است که دائماً باید در حال گسترش باشد، فضا یک شالوده پنهانی است که تمام ریتم های ساختمان باید از آن منبعث شوند و در آن جریان داشته باشند.

شاهکارهای معماری فرانک لویدرایت و نظریه ارگانیک را می توان در خانه آبشار در ایالت پنسیلوانیا در آمریکا دید. موارد طراحی و اجرایی را که رایت برای این خانه ویلایی در نظر گرفته بود در هشت مورد ذیل خلاصه کرد:

- حداقل دخالت در محیط طبیعی

  - تلفیق حجم ساختمان با محیط طبیعی به گونه ای که هریک مکمل دیگری باشد.

- ایجاد فضاهای خارجی بین ساختمان و محیط طبیعی

 - تلفیق فضای داخل با خارج

 - نصب پنجره های سرتاسری و از بین بردن گوشه های اتاق

 - استفاده از مصالح محیط طبیعی مانند صخره ها و گیاهان چه در داخل و چه در خارج بنا

 - نمایش مصالح به همان گونه که هست، چه سنگ باشد چه چوب و یا آجر

  - استمرار نمایش مصالح از داخل به خارج بنا

رایت معتقد بود که ماهیت مصالح در ساختمان می بایست نشان داده شود. به گونه ای که شیشه به عنوان شیشه، سنگ به عنوان سنگ و چوب به عنوان چوب بکار رود. از نظر وی «ارگانیک یعنی تلفیق شدن کل مجموعه».